difyr heb lyfr

doc penfro - adrodd.png

difyr heb lyfr

llafaredd, llythrennedd a'r Gymraeg fel ail iaith trwy adrodd straeon

Y mae Difyr heb Lyfr yn ddull effeithiol a syml a grewyd er mwyn hybu galluoedd ieithyddol disbyblion CA1 a 2 gan ddefnyddio adrodd straeon fel sgil craidd. Wrth wneud hyn y mae cylch rhinweddol o her, hwyl a llwyddiant yn cael ei greu sydd yn cael effaith uniongyrchol ar allu'r plant i wrando, deall, cofio ac ysgrifennu ar draws yr ystod o alluoedd. Does dim angen offer na meddalwedd arbennig -  dim ond chi, y plant a beth bynnag sydd yn y cwpwrdd yw beth sydd angen. Mae'r dull yn addas ar gyfer plant iaith gyntaf a, gyda rhai newidiadau, ar gyfer plant Cymraeg ail-iaith.

Rwy'n storïwr ers mwy nag ugain mlynedd a rwy wedi ennill wobr Cymru Creadigol (Cyngor y Celfyddydau) a gwobr BASE ar gyfer rhagoriaeth ym myd y chwedl. Gweithiaf yma a thramor yn y Gymraeg a Saesneg a, phob hyn a hyn, yn Ffrangeg a Phortiwgaleg. Gweithiaf yma a thramor gan gynnwys Gŵyl Chwedleua Genedlaethol yr Unol Daleithiau yn Jonesboro, Tennessee. Mae gen i radd BA (Hons.) Saesneg ac Athroniaeth o Brifysgol Nottingham a BEd. (Hons.) Hyfforddiant Galwedigaethol o Brifysgol Caerdydd. Rwy'n dysgu athrawon sut i ddefnyddio straeon ar lafar yn y dosbarth ers dros ddeng mlynedd ac yn darlithio yn rheolaidd mewn prifysgolion.

 

Llafaredd i Lythrennedd

Er bod llyfr yn beth gwych unwaith eich bod chi ei roi fe lawr a dechrau adrodd ar lafar mae byd cyfoethog, pleserus a gwerthfawr tu hwnt yn nhermau addysgol o'ch blaen. Ar lafar y mae straeon yn dod yn rhan o brofiad y grwandawyr mewn ffordd uniongyrchol a byw. Y mae'r cymeiriadau a hynt a helynt eu bywydau yn dod yn bwysig i'r rhai sy'n gwrando sydd yn rhoi hwb iddynt parhau gyda'r gwaith dilynnol ac mae heriau o roi geiriau i lawr ar bapur yn lleihau wrth i'r plant ymrhoi i'r stori.

Cyfrwng ystwyth a chyfranogol yw'r chwedl ar lafar ac, achos bod dim sgript, gallwch addasu'r stori er mwyn canolbwyntio ar elfennau addysgol gwahanol, fel cysyllteiriau, deialog, neu ysgrifennu disgrifiadol. Y mae'r newidiadau naturiol sydd yn rhan annatod stori llafar yn modelu sgiliau amrywio sydd angen ar y dysgwyr ar gyfer eu hysgrifennu creadigol eu hunain.

Rwy'n annog athrawon i ddefnyddio arddull cyfranogol gan gynnwys defnyddio ystumiau gyda'r cysllteiriau a defnydd lluniau syml ar gyfer dysgu ail iaith. Unwaith bod yr athrawon wedi adrodd y stori nifer o weithiau i'r dosbarth mae'r disbyblion yn barod i adrodd mewn grwpiau bychain a pharrau a chyn hir mae eu hyder a gallu yn tyfu. Gweler y fideo isod o Ysgol Gymunedol Doc Penfro sy wedi defnyddio'r dull hwn er mwyn gwella ei chyrhaeddiad yn y Gymraeg fel ail iaith ar ôl cyflwyno dull Look no Book i'r ysgol i gyd yn Saesneg.

Gweithio dros gyfnod o flwyddyn academaidd yw'r patrwm arferol gyda diwrnod o hyfforddiant dwywaith y tymor, ar ddechrau'r hanner tymor. Rwy'n treulio hanner diwrnod gyda staff CA1 a'r hanner arall gyda staff CA2. Erbyn diwedd y sesiwn bydd yr athrawon wedi gweld sesiwn stori gyda'r plant , wedi dysgu ac ymarfer y stori ac wedi ei hadrodd mewn parru i grwpiau bach o blant. Mae blog yn cael ei greu yn unionswydd ar gyfer yr ysgol sydd yn cynnwys fideos a sgriptiau o'r straeon (ar gyfer Cymraeg ail iaith) a lluniau lle bo angen. Mae'r straeon yn addasiadau o straeon traddodiadol neu rhai wedi creu yn arbennig ar gyfer yr ysgol er mwyn canolbwyntio ar elfennau ieithyddol penodol neu i gyd-fynd â phynciau a themau'r tymor.

A massive increase in quality and quantity... The connectives practice is feeding through to other writing. Pupils who wrote max 2 lines in Sept now writing one side of A4. Phenomenal. Their personal style emerging...Growing independence. Parental awareness - telling in the family...Much better vocabulary - amazed, astounded..Confidence! Keen. Apparently weaker yr 4 pupils outperfomed others..Group energy and mutual help engaged. Learned helplessness abandoned... Increased Vocab - where does it come from? I’m loving it...Enthusiasm and momentum. They want to do the work - need to be told to go to lunch. Enthusiasm from kids on social and emotional needs register who have problems with academic work and writing.
— teacher feedback, storytelling into literacy

Adrodd Straeon a'r Gymraeg Fel Ail Iaith

Enillodd Ysgol Gymunedol Doc Penfro wobr y bobl cystadleaeth Shwmae! Sir Benfro ar ôl cyfnod o hyfforddiant Difyr Heb Lyfr. Cafodd welliant safonau yn Cymraeg fel ail iath sylw arbennig gan Estyn yn ei adroddiad diweddar. Yn nhyb y brifathrawes roedd gan Difyr Heb Lyfr rôl hanfodol yn y trawdnewidiad hwn ac mae'r ysgol dal i ddefnyddio'r straeo dysgais i'r staff yn llwyddiannus.

Welsh second language in Pembroke Dock Community School

We still continue to use the bank of your Welsh stories each term! I can’t thank you enough for the excellent work you did for the school, which helped us immensely to improve.
— Michele Thomas, Pennaeth, Ysgol Gymunedol Doc Penfro
Michael’s enthusiasm for storytelling is contagious and has driven the Welsh ethos throughout the school. Michael has worked with every year group throughout the school sharing stories initially, videoing the performance and then supporting the staff to familiarise themselves with the story which often involves revising key vocabulary, grammatical rules etc. The stories are also available to view online through Michael Harvey’s blog. From this, Michael observes the class teachers delivering the story to a group of children and gives feedback where necessary. He encourages us to evaluate our performances and discuss ways of further improve the stories. Michael has many suggestions for storytelling strategies which he shares with us and always encourages us to have a go. He has taken down the barriers of learning Welsh as a second language through storytelling which led us to win the ‘Shwmae people’s choice award’ in Pembrokeshire.
— Cymuned Dysgu Cymraeg Ail Iaith Ysgol Gymunedol Doc Penfro